Learning to navigate the bronchial tree: considerations for simulation-based bronchoscopy training

Samenvatting proefschrift Eveline C. F. Gerretsen
Maastricht University, 6 oktober 2025
Promotores: prof. dr. F. W. J. M. Smeenk, prof. dr. J. T. Annema, prof. dr. E. H. F. M. van der Heijden
Copromotor: dr. M. Groenier

Flexibele bronchoscopie is een belangrijke procedure voor het diagnosticeren en behandelen van diverse longaandoeningen en is daarmee een essentiële vaardigheid die longartsen in opleiding (i.o.) onder de knie moeten krijgen. Hoewel de ingreep over het algemeen weinig risicovol is, kunnen patiënten er toch veel last van hebben en kan deze soms leiden tot complicaties, met name als deze uitgevoerd wordt door ongeoefende bronchscopisten. Tot voor kort werd deze vaardigheid voornamelijk traditioneel aangeleerd via de ‘meester-gezelmethode’. Daarmee duurde het vaak lang (circa 3 maanden) voordat de longarts i.o. in staat was een zogenaamde oriënterende bronchoscopie ‘lege artis’ uit te voeren. Tegenwoordig kan simulatietraining gelukkig een waardevol alternatief bieden voor de longarts i.o. om deze ingreep in korte tijd vaak te oefenen zonder risico’s voor de patiënt. Daarmee zou het initiële deel van de ‘bronchoscopie-leercurve’ enorm versneld kunnen worden.

In dit proefschrift onderzochten we daarom verschillende aspecten van simulatietraining voor flexibele bronchoscopie, met bijzondere aandacht voor de effectiviteit van het landelijke NVALT-simulatietrainingsprogramma voor flexibele bronchoscopie dat sinds 2020 verplicht is gesteld voor alle Nederlandse longartsen in opleiding. Uit een systematisch literatuuronderzoek dat wij uitvoerden, bleek dat simulatieonderwijs de bronchoscopievaardigheden van beginnende longartsen i.o. verbetert, vooral wanneer trainingen worden geïntegreerd in het curriculum en de oefeningen verschillende moeilijkheidsniveaus omvatten. Veel studies waren echter uitgevoerd in kleinschalige, gecontroleerde onderzoeksomgevingen en gegevens over patiëntuitkomsten ontbraken.

We hebben ook onderzocht of het afnemen van een pretoets invloed heeft op de behaalde resultaten tijdens simulatietraining, het zogenoemde pretoetseffect. Dit effect bleek te bestaan voor twee veelgebruikte uitkomstmaten in studies naar de effectiviteit van bronchoscopie simulatieonderwijs: de proceduretijd en het aantal wandcontacten. De resultaten van studies met een pretoets-posttoetsdesign die deze uitkomstmaten hebben gebruikt, moeten daarom met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Dit onderzoek onderstreept daarmee ook het belang van het gebruik van betrouwbare beoordelingsinstrumenten die de vaardigheid van longartsen i.o. valide weergeven en niet onderhevig zijn aan dit pre-toets effect.

Om ervoor te zorgen dat de NVALT-simulatietraining optimaal benut kon worden, zijn een anatomietoets en een theoretische kennistoets ontwikkeld, waarna wij voor beide toetsen validiteitsbewijs verzamelden aan de hand van Kane’s validiteitskader. De toetsen bleken een passend moeilijkheidsniveau en goed onderscheidend vermogen te hebben en motiveerden longartsen i.o. om zich grondig voor te bereiden op de simulatietraining. Vervolgens evalueerden wij de effectiviteit van het landelijke trainingsprogramma. In dit onderzoek hebben we onweerlegbaar (gezien het grote aantal deelnemers (100) in 7 verschillende trainingscentra, het gebruik van valide beoordelingsinstrumenten en een geblindeerde beoordelaar) kunnen aantonen dat het middels deze simulatietraining mogelijk is om longartsen i.o. in één dag (!) van een ‘beginnersniveau’ naar een ‘competent’ niveau te kunnen brengen voor wat betreft de oriënterende bronchoscopievaardigheden. Deze bevindingen bevestigen dat bronchoscopie simulatietraining zeer effectief is, ook wanneer zij op grote schaal (landelijk) wordt geïmplementeerd. Voorts hebben we vele enthousiaste reacties van AIOS ontvangen over dit trainingsprogramma, dat door velen als niet alleen effectief maar ook als zeer leuk wordt ervaren en bijdraagt aan het zelfvertrouwen als arts in de behandelkamer.

Tot slot onderzochten we de relevantie van simulatietraining voor flexibele bronchoscopie bij ervaren intensivisten en intensivisten i.o. Ook zij voeren immers soms bronchoscopieën uit, terwijl bronchoscopieonderwijs bij hen geen standaardonderdeel is van hun opleiding. De bronchoscopie simulatietraining werd sterk gewaardeerd door intensivisten. Daarnaast kwam uit deze studie het belang naar voren van een goed doordacht onderwijskundig ontwerp van de training en het tijdig betrekken van onderwijskundigen (zoals bij de opzet van onze landelijke bronchoscopie simulatietraining het geval is geweest) bij het opzetten van simulatietrainingen.

Al met al laat dit proefschrift zien dat onze landelijke bronchoscopie simulatietraining zeer effectief is en nu een onmisbaar onderdeel vormt van onze opleiding tot longarts.